'Op de speelplaats in den winter' (1914)

Meisjes rijden sleetje. Jongens zoeven over een ijsglijbaan. Een jochie wordt ingezeept. Kinderen maken een sneeuwpop. Onder het schoolraam, naast de regenpijp, huilt een jochie, getroffen door een sneeuwbal. In de deuropening overziet de schooljuf dit winterse tafereel. Waar kijken we naar? 

Winterpret met een rooms sausje 
Deze schoolplaat was onderdeel van de taalmethode In nieuwe richting (1914), vervaardigd door de Broeders van Maastricht, een rooms-katholieke onderwijscongregatie. De leerkracht die met deze methode werkte, voerde een klassengesprek: Wat zie je hier? Wat gebeurt er? 

In deze taalmethode stond het aanschouwingsonderwijs centraal. Aan de hand van afbeeldingen werd taalonderwijs gegeven. Voor de auteurs was taal “een uiting van onze zielsinhoud: ’t naar buiten openbaren van onze gedachten, gevoelens en verlangens”. Deze handeling geschiedde door spraakklanken en lettertekens. 

Het ging de auteurs in eerste instantie om spraakklanken: nauwkeurig spreken, goed articuleren. Kortom, het bestrijden van “dialektiese uitspraakeigenaardigheden”. Kinderen moesten hóren in hoeverre hun “streekuitspraak” afweek van het Algemeen Beschaafd Nederlands. “Als ze dit niet weten, […] dan zullen ze problemen hebben met de schrijfwijze van de woorden”, de lettertekens. 

Limburgse en Brabantse leerlingen, maar ook jongens en meisjes met een stadsdialect zoals het Amsterdams, Haags of het Rotterdams kregen les uit de boekjes van de Maastrichtse broeders. 

Katholiek kunstenaar Paul van Geldorp (1872-1939) was de maker van deze schoolplaat. Hij wist de dagelijkse leefwereld van het katholieke kind treffend in beeld te brengen. Als je goed kijkt, dan zie je links boven, achter de schoolmuur, een kerk met een kruis. 

Winterpret met een rooms sausje. 

Jacques Dane 

(Eerder gepubliceerd in het tijdschrift Pedagogiek in praktijk, nummer 112, december 2019, blz.52)