Uitgelicht uit de collectie: examenstunts

Eindexamenstunts zijn op veel scholen een vaste traditie geworden. Deze door eindexamenleerlingen uitgevoerde stunten markeren op de laatste schooldag voor het examen de rituele overgang van het middelbare onderwijs naar een andere opleiding (vaak hbo of universiteit). De afgelopen halve eeuw haalden tal van eindexamenstunts de krantenkolommen. Een kleine selectie: 

Eindexamenstunt? 
De eerste keer dat het woord examenstunt in de krant verscheen, was waarschijnlijk in het dagblad Trouw op 23 juli 1964. Niet in de betekenis die er heden ten dage aan gegeven wordt, maar als voorbeeld van een leerling met doorzettingsvermogen. Omdat hij zijn schoolplichten had verzuimd voor het schaakspel, dat hij op hoog niveau speelde, doubleerde een Groningse gymnasiumleerling de derde klas. Toen hij ook nog eens met een taak voor Latijn overging van de 5de naar de 6de klas, zette hij alles op alles om zijn achterstandsverlies in te halen. In plaats van het schooleindexamen af te wachten, vatte hij het plan op om staatsexamen te doen. Zijn leraren lachten schamper om dit plan – ze hadden geen vertrouwen in hem - , maar desondanks behaalde hij zijn diploma. Het dagblad Trouw noemde dit een “eindexamenstunt”. 

Slopen 
De eerste keer dat een examenstunt de krant haalde in de betekenis die wij er heden ten dage nog steeds aan geven, was in 26 april 1972 in de Volkskrant. Leerlingen van de openbare scholengemeenschap in Assen verschaften zich toegang tot de school en brachten schade toe aan gebouw en meubilair. De schuldigen werden gestraft met uitsluiting van het volgen van lessen tussen het schriftelijke en het mondelinge examen (het bezoek van de schoolbibliotheek was overigens wel toegestaan). Deze straf werd door opgelegd door de schoolleiding en goedgekeurd door de oudercommissie. Vanuit de politiek werden hierover vragen gesteld door de PSP (de Pacifistisch Socialistische Partij), die deze straf als “middeleeuws” betitelde; deze straf zou buitenproportioneel zijn. De onderwijsminister antwoordde dat dergelijke door leerlingen gepleegde daden niet getolereerd mogen worden, “omdat de chaos vlak voor ons ligt”. 

Nepgijzeling 
In 1978 vond een opmerkelijk examenstunt plaats in Haarlem. Aan de Maria-mavo in het centrum van de stad “gijzelden” leerlingen de leraren. Met bivakmutsen en nylonkousen op het hoofd gijzelden de “extremisten”, zoals in het Nieuwsblad van het Noorden (18-05-1978) stond, de leraren. De nepgijzelaars belden de politie, die de “observatie-eenheid” er op af stuurde. De “alarmtoestand” werd afgeroepen. Toen de gijzelnemers, die op het dak en voor de school patrouilleerden, rotjes gooiden en een alarmpistool afschoten, raakte het publiek in paniek. Het bleek uiteindelijk om een examenstunt te gaan. Opmerkelijk is dat de directeur in eerste instantie weigerde om de stunt een halt toe te roepen; kennelijk was hij solidair met zijn leerlingen en zag de humor van deze nepgijzeling wel in. Tegen hem werd proces-verbaal opgemaakt. 

Tegen de gevestigde orde? 
Aan het eind van de jaren 70 kregen de eindexamenstunten een landelijk karakter. De Telegraaf (27-04-1979) noemde het aantal bezettingen van scholen en onderwijsinstituten een “een ware plaag”, die de schoolbesturen en lerarenkorpsen voor grote problemen stelden. Leraren werden gedwongen te dansen en te springen, auto’s te wassen. Ook vonden er nieuwe nepgijzelingen plaats die paniek veroorzaakten (het nietsvermoedende publiek dat met een gijzeling geconfronteerd werd, belde de politie). Leerlingen van ander scholen kozen soms voor minder grimmige stunts, zoals het organiseren van playbackshows, maar het waren de in het oog springende stunts die de krantenkolommen haalde. Soms raakten leerlingen gewond (in 1986 kantelde in Almelo een tractor met platte wagen met strobalen waarop scholieren hadden plaats genomen: 9 slachtoffers met botbreuken, schaafwonden).

In 1992 huurden de leerlingen van een Utrechtse Lyceum een stripteasedanseres in;  de schaars geklede dame stond uiteindelijk samen met de rector in onderbroek op het podium (bestuur en schoolleiding waren geschokt, berichtte het Nieuwsblad van het Noorden op 6 mei 1992). Soms was een stunt een ludiek protest tegen het Haagse onderwijsbeleid, zoals in maart 1993, toen 600 leerlingen van het Haarlemse Stedelijk Gymnasium op de laatste schooldag van de eindexamenkandidaten een stoelendans op de Grote Markt organiseerden. Maar veel eindexamstunts verliepen vaak chaotisch: slopen van schoolmeubilair; met de brandslangen werden gebouwen onder water gezet;  schoolpoorten en -deuren werden dicht gekit; schoolgebouwen werden bezet. Examenstunts waren een laatste protest van de scholieren tegen de leraren, de kwelgeesten van veel pubers.