aap, noot, mies

De onderwijzer M.B. Hoogeveen (1863-1941) is vooral bekend geworden door zijn leesplankje aap, noot, mies, in 1910 op de leermiddelenmarkt gebracht door de Groningse uitgeverij J.B. Wolters.

Hoogeveens leesplankje maakt tot op de dag van vandaag deel uit van het Nederlandse collectieve geheugen: nadat de leesmethode aap, noot, mies vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw langzaam maar zeker uit de klaslokalen is verdwenen, kregen de woorden en de aansprekende, door Cornelis Jetses (1873-1955) ontworpen beelden, een tweede leven in de reclamewereld en de merchandising.

De tweeregelige versie dateert van rond 1895. De drieregelige versie werd in 1898 uitgebracht door uitgeverij M.D. Brinkgreve te Deventer. In 1910 kwam een verbeterde versie van Hoogeveens leesplankje uit, het bekende aap, noot mies.
 

aap, roos, zeef

Niet iedereen heeft met aap, noot, mies leren lezen. Katholieke leerlingen kregen een eigen leesplankje, dat was ontworpen door de Tilburgse onderwijsman frater Euthymius Becker (1874-1946) met de woorden aap, roos, zeef, muur.

De eerste versie van het leesplankje (afb. 3) van Euthymius Becker is van 1905. Na de Tweede Wereldoorlog bracht de uitgever begin janre '50 een nieuwe, moderne versie van aap, roos, zeef, muur uit (afb. 4).

Een protestants-christelijke aap, noot, mies?

Op protestants-christelijke lagere scholen werd in de twintigste eeuw op grote schaal gebruik gemaakt van M.B. Hoogeveens neutraal-levensbeschouwelijke leesmethode. Uitgeverij Wolters maakte overigens wel een kleine knieval richting het protestants-christelijke onderwijs: voor de bij het plankje aap, noot,mies behorende schoolboekjes maakte de onderwijzer A.J. Drewes (1872-1939) een ‘Uitgave voor de Christelijke School’. Aan de verzuiling kon immers ook goed verdiend worden.
 

Twee afbeeldingen uit Hoogeveens leesmethode rond het naar bed gaan van de kleine Keetje. In de neutrale methode zegt moeder het rijmpje van Klaas Vaak op. In de protestants-christelijke methode wordt een kindergebed opgevoerd.